Co zrobić by serce było naprawdę mocne?

Opublikowano: 2011-08-16

Serce jest nomen omen "sercem" układu krążenia, czyli najważniejszym jego elementem, mającym ogromny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu.

Śmiało można uznać, że jest także najbardziej zapracowanym narządem naszego ciała. Bije przez całe życie, niemal od chwili naszego poczęcia (pierwsze uderzenia możemy zaobserwować już w drugim tygodniu życia płodu), niezależnie od tego co w danej chwili robimy - śpimy, relaksujemy się, czy wykonujemy duży wysiłek fizyczny. Każda czynność przekłada się na ogromną liczbę uderzeń, przekraczającą dwa i pół miliarda w ciągu całego życia! To z tego powodu serce jest niewątpliwie najbardziej, obok mózgu, organem wrażliwym na niedostatek tlenu i energii.

Budowa układu krążenia

Układ krążenia zbudowany jest z trzech rodzajów naczyń krwionośnych, czyli "rurek" o specyficznej budowie, którymi krew rozprowadzana jest po całym organizmie. Ruch krwi wymuszany jest przez serce, którego pracę można przyrównać do pompy ssąco-tłoczącej. Naczynia krwionośne, wychodzące z serca i transportujące krew DO tkanek nazywamy tętnicami, z kolei naczynia odbierające krew Z tkanek i doprowadzające ją z powrotem do serca nazywamy żyłami. Trzecim rodzajem naczyń krwionośnych są naczynia włosowate, czyli siateczka drobnych naczynek wewnątrz każdego narządu, dzięki którym odbywa się wymiana gazów, substancji odżywczych i produktów przemiany materii. Gdybyśmy wszystkie naczynia krwionośne człowieka połączyli w jedną „rurkę”, miałaby ona długość ponad 100 000 km!

Serce człowieka ma wielkość dużej, męskiej pięści. Waży około 300 gramów, a jego objętość waha się między 500 a 750 ml. Serce składa się z czterech jam, które można podzielić w dwójnasób. Pierwszy podział, na część prawą i lewą, jest podziałem funkcjonalnym, związanym z rozprowadzaniem krwi tętniczej i żylnej. Drugi podział, na dwa przedsionki i dwie komory, związany jest z budową anatomiczną. Prawa część serca od lewej rozdzielona jest przegrodą uniemożliwiającą mieszanie się krwi, zaś między przedsionkami i komorami znajdują się zastawki, które zapobiegają cofaniu się krwi. Zastawki, choć o nieco innej budowie, znajdują się jeszcze w ujściu serca, czyli tam gdzie mają swój początek dwie największe tętnice - tętnica główna (aorta) i tętnica płucna.

W organizmie dorosłego człowieka znajduje się około 5-6 litrów krwi. Uwzględniając objętość wyrzutową lewej komory serca, tj. objętość krwi, która opuszcza lewą komorę podczas pojedynczego skurczu (75 ml) oraz spoczynkową częstość rytmu serca (ok. 60-80/min), można w dużym uproszczeniu uznać, że gdybyśmy mieli możliwość obserwowania pojedynczej krwinki, to opłynęłaby ona cały organizm i wróciła do serca w czasie zaledwie jednej minuty!

Dobroczynne działanie ŻELAZA

Jak to się dzieje, że tlen rozprowadzany jest za pomocą krwi? Otóż nie byłoby to możliwe, gdyby nie krwinki czerwone, tzw. erytrocyty i zawarta w nich hemoglobina, która nadaje krwi czerwone zabarwienie. Najważniejszym składnikiem hemoglobiny jest żelazo (Fe). Szczególną jego właściwością jest łatwe przechodzenie ze stanu Fe2+ w Fe3+ (i odwrotnie), co pozwala krwince na swobodny transport życiodajnego tlenu do każdej komórki naszego ciała. Żelazo bierze udział nie tylko w transporcie tlenu. Jest niezbędne w procesach związanych z produkcją energii, do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego czy właściwej pracy układu odpornościowego. Ważnym ogniwem w metabolizmie komórkowym są m.in. cytochromy - białka zawierające żelazo, odpowiedzialne za oddychanie komórkowe, czyli wytwarzanie energii. Co ciekawe, żelazo bierze udział nie tylko w tlenowej produkcji energii, ale także w procesach beztlenowych. Zatem można przyjąć, że niedobory tego pierwiastka mają ogromny i trudny do przecenienia wpływ na zasoby energetyczne organizmu. Udowodniono też, że brak żelaza może powodować obniżenie sprawności umysłowej, pogorszenie koncentracji i pamięci oraz zdolności uczenia się, a także gorszą sprawność i koordynację psychoruchową. Żelazo jest także niezbędne w metabolizmie dopaminy i serotoniny - hormonów/neuroprzekaźników zapewniających właściwe funkcjonowanie nie tylko ośrodkowego układu nerwowego, ale i całego organizmu. Żelazo odpowiada też za odporność organizmu, biorąc udział zarówno w odpowiedzi komórkowej, jak i humoralnej (produkcja przeciwciał). Zwiększoną podatność na zakażenia i problemy z odpornością związane z niedoborem żelaza szczególnie łatwo zaobserwować u dzieci. Jako, że duże znaczenie w rozwoju płodu, a potem dziecka, ma stan zaopatrzenia matki w żelazo, często konieczna jest suplementacja żelazem kobiet planujących ciążę, ciężarnych oraz karmiących.

Jednak najważniejszą funkcją żelaza jest jego udział w produkcji hemoglobiny, a co za tym idzie także krwinek czerwonych. Niedokrwistość (obniżona liczba erytrocytów i/lub hemoglobiny) ma niebagatelne znaczenie dla funkcjonowania organizmu. Odpowiednie zaopatrzenie tkanek w tlen nie tylko zapewnia wydolność fizyczną, czy właściwą regulację cieplną organizmu. Stan ten ma bowiem olbrzymie znaczenie dla całego układu sercowo-naczyniowego. Mniejsza zdolność krwi do przenoszenia tlenu zmusza serce do wykonania większej pracy (szybsze przepompowywanie krwi), aby wyrównać zapotrzebowanie tkanek na tlen. Może to prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego i nadmiernego obciążenia mięśnia sercowego. Większa praca, to większe ryzyko pojawienia się bólów wieńcowych (świadczących o niedotlenieniu serca), a w szczególnie zaawansowanych przypadkach do niewydolności serca.

Bioprzyswajalność żelaza

Można uznać, że większość żelaza znajdującego się w naszej diecie pochodzi z roślin, czyli występuje w postaci niehemowej. I choć stanowi ona blisko 80% przyjmowanej ilości żelaza, to wchłanianie z przewodu pokarmowego w tej formie nie jest łatwe (zaledwie kilka-kilkanaście procent). Zdecydowanie lepiej (ok. 25%) przyswajalne jest żelazo hemowe, a więc pochodzenia zwierzęcego, związane z hemoglobiną lub mioglobiną. Niestety zależność ta nie jest prosta i mnóstwo czynników może wpłynąć na skuteczność wchłaniania tego pierwiastka z przewodu pokarmowego. Przede wszystkim tak lubiane kawa czy herbata zmniejszają zdolność przyswajania związków żelaza bez względu na ich pochodzenie. Należy pamiętać, że również niedobór witaminy C może wpłynąć na właściwe przyswajanie żelaza i pojawienie się niedokrwistości. Tę niełatwą sytuację dodatkowo komplikuje fakt, iż zapotrzebowanie organizmu na żelazo na każdym etapie naszego życia jest inne i zależy nie tylko od wieku, ale także płci, stąd szczególną troską otaczamy dzieci, kobiety ciężarne i osoby starsze.

Jak dbać o serce?

Jednym z najważniejszych elementów profilaktyki chorób układu krążenia jest ruch. Złotym standardem powinna stać się zasada 3x30x130, która oznacza, podejmowanie wysiłku fizycznego co najmniej 3 razy w tygodniu, przez przynajmniej 30 minut, przy utrzymaniu tętna na poziomie ok. 130/min. Istotnym dopełnieniem wysiłku jest zbilansowana dieta, zawierająca warzywa i owoce, ciemne pieczywo, ryby morskie oraz tłuszcze roślinne. Należy unikać cukrów prostych (słodyczy) i alkoholu. Nie możemy zapominać o mięsie, jako istotnym źródle białka i żelaza, przy czym ważne jest by było ono chude (drób, cielęcina) i właściwie przygotowane. Kolejnym elementem profilaktyki jest unikanie stresu i zaprzestanie palenia tytoniu. I wreszcie pamiętajmy o okresowych kontrolach lekarskich, podczas których zbadamy ciśnienie tętnicze oraz stężenie glukozy i cholesterolu. Wprowadzenie do codziennego życia tych zaleceń i sumienne ich przestrzeganie pomoże zachować nasze serce w dobrej formie, czym ono z całą pewnością odpłaci nam długą i bezawaryjną pracą. Zadbajmy o nie, bo to nie tylko najważniejszy organ naszego ciała, ale też prawdziwy „przyjaciel od serca”!

Czy wiesz, że:

- w układzie krążenia mieści się 5-6 litrów krwi,

- krew żylna wysycona jest tlenem w 75%.

Czy wiesz, że:

- żelazo jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych pierwiastków w przyrodzie,

- 80% żelaza występuje w formie niehemowej,

- bioprzyswajalność żelaza zależy od diety (najłatwiej żelazo hemowe),

- kwas solny i wit. C ułatwiają wchłanianie żelaza,

- nabiał, kawa, herbata utrudniają jego wchłanianie.

Zasady profilaktyki chorób układu krążenia:

- ruch (3 x 30 x 130),

- zaprzestanie palenia tytoniu,