Kalafior – co o nim wiesz?

Wiele w tym wiele racji, ponieważ kalafior to prawdopodobnie mutacja kapusty głowiastej lub brokuła.

Nazwa polskiego kalafiora (z łac. Brassica oleracea) pochodzi prawdopodobnie od jego angielskiego odpowiednika, czyli cauliflower. Początkowo znany w starożytnej Grecji i Rzymie, z czasem rozprzestrzenił się do innych krajów Europy. W Polsce zaczęto uprawiać go w XVI wieku po sprowadzeniu na pałace przez Bonę Sforza, żonę Zygmunta Starego. Należy do rodziny kapustowatych i jest rośliną jednoroczną, czyli przechodzi cały cykl rozwojowy w ciągu jednego okresu wegetacyjnego, po czym zaczyna gnić. Niesprzyjającą wegetacji porę przetrwają do następnego roku tylko jego nasiona. Kalafior znany jest wyłącznie z uprawy rolniczej, czyli nie rośnie nigdzie „na dziko”. Odmiany uprawne występują zarówno w formie białej, ale także w barwach od żółci przez zieleń, do fioletu.

Główny pęd kalafiora (najtwardsza część „głowy” kalafiora) jest bardzo mocno skrócony i walcowaty. Wraz ze wzrostem wytwarza skupione, skrócone, mięsiste pędy kwiatowe. Z czasem pęd rozluźnia się i na jego obwodzie wyrastają płodne, drobne, od jasnożółtych po fioletowe kwiaty (róże kalafiora). Dość duże liście wyrastają z dolnej części łodygi i częściowo okrywają główny pęd kalafiora. Czasem zdarza się też, że wyrastają między pędami kwiatów. Owocem kalafiorów są suche, pękające łuszczyny, podzielone błoniastą przegrodą na dwie komory. Są charakterystyczne dla rodziny kapustowatych. Częścią jadalną kalafiora są jednak tylko mięsiste pędy skrócone. Ich waga oscyluje między 25 dkg, a 2 kg.

Kalafior posiada wiele walorów dietetycznych, smakowych i zapachowych. W jego skład wchodzi sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, miedź, cynk, fosfor, fluor, karoteny, jod, chlor. Witaminy, które znajdziemy w tym smacznym warzywie to K, B1, B2, B6 i C. Niepowtarzalny zapach kalafiora wydzielający się podczas gotowania pochodzi z uwalniającej się siarki i olejków eterycznych. Według alergologów kalafior nie jest uczulający.

Jest warzywem trudnym w uprawie i pracochłonnym. Jest wrażliwy na zbyt wysokie i niskie temperatury (zamarza lub wysusza się). Lubi gleby bogate w składniki pokarmowe i wilgotne, słoneczne i osłonięte od wiatru, nie przepada za kwaśnymi podłożami. Odmiany letnie wysiewa się wczesną wiosną, a jesienne – późną. Podczas uprawy należy chronić kalafior przed szkodnikami, chorobami, wzmacniać kompostem i  chronić owoce przed nadmiernym naświetleniem.

Kalafior jest wyśmienitym dodatkiem do dań obiadowych, jak również pyszną, samodzielną potrawą. Przed ugotowaniem kalafiora, należy usunąć jego liście i twardą część łodygi, ponieważ ciężko ją pogryźć i strawić. Pozostałe części kalafiora należy dokładnie opłukać w wodzie. Na spodzie trzonków każdego z elementów można wykonać nacięcie w kształcie krzyża, aby ugotował się szybciej. Kalafior można gotować w osolonej wodzie, na parze lub w mikrofalówce (podlanego kilkoma łyżkami wody w specjalnym naczyniu do mikrofalówek). Po ugotowaniu kalafiora, można polać go bułką tartą podsmażoną na maśle lub wykorzystać jako składnik zupy.

Oprócz zdrowia i smaku, jaki niesie z sobą spożycie kalafiora, posiada on też inne cudowne właściwości. W dawnych czasach był uważany za talizman chroniący przed złem tego świata. Dzisiaj natomiast cieszy się uznaniem wśród matematyków, ponieważ ciąg liczb Fibonacciego (pierwszy wyraz jest równy 0, drugi jest równy 1, każdy następny jest sumą dwóch poprzednich), który bardzo często opisuje ciąg liczb w przyrodzie, określa również ilość róż kalafiora.

Joanna Swojak
(joanna.swojak@dlalejdis.pl)